Fotografie en tekenen met Roger Ballen

5 juni, 2026 - 11:02

Door: Redactie digifoto Starter 239

In het werk van Roger Ballen is niets helemaal wat het lijkt. Vogels, ratten, lichamen, kamers, maskers, tekeningen en krassen vormen samen beelden die ergens tussen werkelijkheid en verbeelding hangen. Zijn foto’s lijken soms documentair, soms volledig opgebouwd, maar juist dat tussengebied maakt zijn werk spannend.

Voor beginnende fotografen is Roger Ballen. Drawing Meets Photography in Museum Dr. Guislain interessant, omdat de tentoonstelling laat zien hoe ver je fotografie kunt oprekken. Niet door ingewikkelde techniek, maar door bewuste keuzes in sfeer, ruimte, personages, lijnen en symbolen. Ballen laat zien dat een foto niet alleen hoeft vast te leggen wat er voor de camera staat. Een foto kan ook een wereld bouwen.

Fotografie en tekenen tussen echt en bedacht

Als je begint met fotograferen, leer je vaak eerst kijken naar herkenbare onderwerpen: een portret, een straatbeeld, een landschap of een detail. Je probeert scherp te stellen, goed te belichten en een sterke compositie te maken. Dat blijft belangrijk, maar het werk van Roger Ballen laat zien dat fotografie ook iets anders kan doen. Een foto kan verwarring oproepen, spanning opbouwen of een gevoel geven dat je niet meteen kunt uitleggen.

In Ballens beelden is de grens tussen werkelijkheid en verbeelding zelden helder. Zijn ruimtes voelen tastbaar en echt, maar tegelijk theatraal en vreemd. Je ziet muren, dieren, lichamen, gezichten en voorwerpen die samen een scène vormen. Soms lijkt het alsof je naar een documentair beeld kijkt, terwijl het op andere momenten voelt alsof alles zorgvuldig is neergezet. Juist die twijfel maakt zijn werk zo herkenbaar en krachtig.

Voor starters zit daar een belangrijke les in: een goede foto hoeft niet altijd een helder antwoord te geven. Soms wordt een beeld juist sterker als het vragen oproept. Wat gebeurt hier? Wie zijn deze mensen? Is dit echt of bedacht? Waarom voelt dit beeld ongemakkelijk, grappig of dreigend? Zulke vragen kunnen ervoor zorgen dat een foto langer in je hoofd blijft hangen.

Tekenen als onderdeel van je foto

Met Drawing Meets Photography laat Museum Dr. Guislain zien hoe Roger Ballen het fotografische beeld steeds verder heeft opgerekt. De tentoonstelling richt zich vooral op de rol van tekenen binnen zijn werk. Ballen gebruikt tekeningen niet als decoratie achteraf, maar als onderdeel van de wereld in de foto.

Gezichten, symbolen, dieren, krassen, lijnen en gebaren veranderen zijn foto’s in psychologische scènes. Daarmee bedoelen we beelden die niet alleen iets laten zien, maar ook iets oproepen over gedachten, angst, herinnering of verbeelding. Een getekende lijn op een muur kan bij Ballen net zo belangrijk zijn als een persoon in beeld. Een kras, masker of dier kan de betekenis van een foto volledig veranderen.

Dat is ook voor beginnende fotografen interessant. Je hoeft niet meteen met grote studio’s, dure apparatuur of ingewikkelde technieken te werken om een beeld sterker te maken. Kijk naar wat er al in een ruimte aanwezig is: een muur met sporen, een stoel, een schaduw, een raam of een onverwacht object. Ballens werk laat zien dat beeldtaal ontstaat uit alle onderdelen samen.

Het Ballenesque universum

Roger Ballen werd in 1950 geboren in New York en woont en werkt al decennialang in Zuid-Afrika. In een carrière van meer dan vijftig jaar ontwikkelde hij een geheel eigen stijl, inmiddels bekend als Ballenesque. Die stijl herken je aan rauwe ruimtes, theatrale personages, dieren, tekeningen en een sterke psychologische lading. Het museum bevestigt dat Ballen grenzen tussen fotografie, tekening, installatie en schilderkunst openbreekt.

Hoewel Ballen begon als fotograaf, is zijn praktijk in de loop der jaren veel breder geworden. Fotografie en tekenkunst lopen samen met installaties, film en performance. Daarmee stelt hij een vraag die voor iedere fotograaf interessant is: wat is een foto eigenlijk? Is het een registratie van de werkelijkheid, een geconstrueerd beeld, een innerlijk landschap of alles tegelijk?

Die vraag is niet alleen belangrijk voor kunstfotografen. Ook als je net begint, maak je voortdurend keuzes die je foto minder neutraal maken dan je misschien denkt. Waar plaats je je onderwerp? Wat laat je buiten beeld? Kies je voor hard licht of zacht licht? Laat je een rommelige achtergrond staan of haal je die weg? Iedere keuze stuurt hoe iemand naar je foto kijkt.

Roger Ballen, Guardians, 2011, uit de reeks The Theatre of Apparitions, foto. Courtesy of Roger Ballen

Wat je als starter van Roger Ballen kunt leren

De tentoonstelling is geen praktische fotografiecursus, maar je kunt er als beginnende fotograaf wel veel uit halen. Ballen dwingt je om langzamer te kijken: niet alleen naar het onderwerp, maar ook naar de ruimte eromheen. In zijn beelden doen muren, lijnen, dieren, objecten en lichaamshoudingen allemaal mee.

Dat is een waardevolle manier om je eigen fotografie te verbeteren. Kijk bij je volgende foto niet alleen naar wat je fotografeert, maar ook naar wat het beeld verder vertelt. Een portret in een lege witte kamer voelt anders dan hetzelfde portret in een rommelige schuur. Een klein object op de achtergrond kan afleiden, maar kan ook betekenis toevoegen. Een schaduw kan een foto spannender maken, zelfs als je onderwerp eenvoudig is.

Ballen laat ook zien dat ongemak niet verkeerd hoeft te zijn. Veel beginners proberen vooral ‘mooie’ foto’s te maken. Dat is logisch, want je wilt controle krijgen over je camera en resultaat zien. Maar fotografie kan ook sterk zijn wanneer het beeld schuurt. Een foto mag vreemd, donker, grappig, onrustig of raadselachtig zijn, zolang je keuzes bewust aanvoelen.

Drie lessen voor je eigen fotografie

1. Gebruik de ruimte actief
Let niet alleen op je onderwerp, maar ook op muren, lijnen, hoeken, objecten en schaduwen. Alles in beeld kan betekenis krijgen.

2. Laat vragen open
Een foto hoeft niet alles uit te leggen. Soms blijft een beeld juist langer hangen als de kijker zelf moet zoeken naar betekenis.

3. Durf sfeer belangrijker te maken dan perfectie
Techniek helpt je foto, maar sfeer bepaalt vaak hoe een beeld voelt. Een imperfecte ruimte, harde schaduw of vreemd detail kan je foto sterker maken.

Over de tentoonstelling

In Drawing Meets Photography staat de wisselwerking tussen fotografie en tekening centraal. Ballen integreert zijn eigen tekeningen in zijn foto’s, maar ook tekeningen van mensen die voor zijn lens verschijnen. Zo ontstaat een gelaagde beeldwereld waarin handschrift, lichaam, ruimte en camera samenkomen.

Museum Dr. Guislain toont niet alleen fotografisch werk, maar ook films, etsen, de installatie Drawing Man en tekeningen van onbekende kunstenaars uit Ballens eigen collectie. Daarmee laat de tentoonstelling zien hoe breed zijn praktijk is, maar ook hoe consistent zijn thematiek blijft. Steeds opnieuw keert Ballen terug naar de menselijke psyche, het onderbewuste, identiteit en de dunne grens tussen controle en chaos.

Daarnaast is er een participatief onderdeel waarin bezoekers zelf aan de slag kunnen met krijtstiften, lichttafels en maakbare scènes. Dat past goed bij Ballens werkwijze. Spel, toeval en fysieke ingrepen zijn belangrijk in zijn beeldtaal. Voor fotografen is dat een mooie uitnodiging om niet alles alleen via de camera op te lossen, maar ook vóór de opname al met je beeld bezig te zijn.

Museum Dr. Guislain als passende locatie

Museum Dr. Guislain in Gent is een passende plek voor deze tentoonstelling. Het museum is gevestigd op een historische locatie die verbonden is met de geschiedenis van de psychiatrie. Daarnaast onderzoekt het museum al jarenlang de relatie tussen kunst, geestelijke gezondheid, afwijking, normaliteit en maatschappelijke beeldvorming.

In Ballens werk komen die thema’s nadrukkelijk samen. Zijn beelden zijn vaak confronterend, maar zelden eenduidig. Ze laten ruimte voor ongemak, interpretatie en introspectie. Juist daardoor past zijn werk goed in een museum dat kunst niet alleen toont als iets moois, maar ook als een manier om naar kwetsbaarheid, verbeelding en afwijkende perspectieven te kijken.