Magische uren en schemering: uitleg en tips

Daglicht is op te delen in een aantal fases, bepaald door de positie van de zon ten opzichte van de horizon. Zo heb je het 'gouden uur' en het 'blauwe uur', ook wel de magische uren genoemd. 's Ochtends en 's avonds vinden schemeringen plaats die op te delen zijn in verschillende fases op basis van het aantal graden dat de zon onder de horizon staat. Het moment wanneer de magische uren en de verschillende schemeringen plaatsvinden hangt af van de locatie, het weer en de tijd van het jaar (de schemering duurt in Nederland bijvoorbeeld aanzienlijk langer dan rond de evenaar door de hoek van de aardas). Daarom is het handig om te weten wat het effect van de fases is op je foto's en wanneer ze plaatsvinden. Zo kan je nog meer uit je foto's halen.

Wat zijn magische uren?

De magische uren vinden plaats tijdens de zonsop- en ondergang. Elk moment kleurt de lucht op zijn eigen manier door de breking van het zonlicht in de dikkere lagen van de atmosfeer. Het blauw uur vind plaats nét voordat de zon opkomt en net ná zonsondergang. In de ochtend volgt het gouden uur het blauw uur op. In de avond precies andersom. Ze kleuren beiden op hun eigen manier de lucht en kunnen voor een schitterend kleurenspektakel zorgen, waarbij de kleuren vaak verzadigder overkomen op de sensor dan tijdens het harde licht midden op de dag.

Schemeringen vinden plaats wanneer de zon nog onder de horizon staat. 's Ochtends is dit voor zonsopgang en 's avonds na zonsondergang. Omdat de zon zich op deze momenten onder de horizon bevindt is er geen direct zonlicht, maar is de atmosfeer wel verlicht door verstrooid restlicht, wat een zeer zacht, diffuus en schaduwarm licht oplevert. Schemeringen worden verdeeld in drie categorieën: burgerlijk, zeevaartkundig, en astronomisch.

Op deze webpagina kun je exact inzien wanneer deze momenten plaatsvinden op de locatie waar je wil fotograferen. Je geeft je locatie aan op de kaart en een tabel geeft aan hoelaat en vanuit welke richting de zon of maan op of ondergaat. Let wel, de pagina is alleen in het engels of duits beschikbaar. Er zijn ook handige apps beschikbaar om deze momenten uit te rekenen, onderaan dit artikel vind je een overzicht. Met deze tools kun je vooraf precies bepalen hoe de schaduwen in het landschap zullen vallen, wat essentieel is voor een sterke compositie.

Burgerlijke schemering

Burgerlijke schemering vind plaats vlak voor zonsop- en vlak na zonsondergang en beslaat meestal een periode van 20 tot 30 minuten. Er is genoeg licht, de lucht en wolken kleuren in de ochtend van blauw naar lichtroze tot magenta en rood. In de middag gebeurt dit in omgekeerde volgorde. Dit moment is ideaal voor portret- en landschapsfotografie, omdat het zachte licht huidtinten flatteert en texturen in het landschap subtiel benadrukt zonder dat er uitgebeten witte plekken ontstaan.

Zeevaartkundige schemering

Wanneer de zon verder onder de horizon zakt wordt de lucht steeds blauwer, maar is de horizon nog te onderscheiden van de lucht. Dit is de zeevaartkundige schemering (zon tussen 6 en 12 graden onder de horizon). Op dit moment kan je enkele sterren zien en is de maan zichtbaar. Dit moment is mooi voor landschapsfotografie, maar ook voor het fotograferen van stedelijke omgevingen. De kunstverlichting in de stad gaat nu aan, maar tegelijkertijd is er nog omgevingslicht, wat een mooi effect oplevert. Deze balans tussen het koele blauw van de lucht en de warme lampen in de stad is hét moment voor sfeervolle avondfotografie met een 'blue hour' effect.

Astronomische schemering

Wanneer de zon zich tussen de 12 en 18 graden onder de horizon bevindt, spreken we van de astronomische schemering. Voor het menselijk oog lijkt de lucht nu volledig donker, maar een camerasensor kan nog steeds restjes zonlicht oppikken die door de bovenste atmosfeer worden verstrooid. Dit is de fase waarin de sterrenhemel zijn volle pracht laat zien. Mocht je een locatie vinden met minimale lichtvervuiling, dan is dit het moment om de Melkweg of specifieke planeten te fotograferen. Gebruik hierbij een stevig statief en een lange sluitertijd, maar wees je ervan bewust dat zelfs het kleinste beetje licht aan de horizon nu zichtbaar zal zijn op je foto.

Magische uren

De magische uren leveren vaak de mooiste landschapsfoto's op. Je herkent het door de overgang in kleuren, waar de zon ondergaat of opkomt. Het blauwe uur is, net als het gouden uur, een mooi moment voor landschapsfotografie vanwege de verschillende luchtkleuren en kleursterkte. Tijdens deze uren verandert de kwaliteit van het licht bijna per minuut, wat je de kans geeft om binnen korte tijd heel verschillende sferen vast te leggen.

Blauw uur

Het blauwe uur vindt net voor zonsop- en net na zonsondergang plaats. Foto's gemaakt tijdens een blauw uur hebben een koude indruk, vanwege het ontbreken van warme kleuren. Omdat het vaak nog donker is kan je verlichting op bijvoorbeeld gebouwen en straten mooi vastleggen. Werk vanaf een statief, want je zult een behoorlijk lange sluitertijd nodig hebben. Houd de ISO-waarde zo laag mogelijk (bijv. ISO 100) om ruis in de donkere blauwe luchten te voorkomen en gebruik de zelfontspanner of een afstandsbediening om trillingen bij het afdrukken te vermijden.

Gouden uur

Het gouden uur is het moment vlak ná zonsopgang en vóór zonsondergang. De lucht en wolken kleuren tijdens dit moment rood-oranje-geel, of zoals de naam suggereert ‘goud’. De kleuren zorgen voor een warme foto. Mocht je op een plek zijn met genoeg zicht, en als het weer het toelaat, zal de zon goed zichtbaar zijn. Je kan er voor kiezen de zon in je compositie mee te nemen. Door te fotograferen met een klein diafragma (een hoog f-getal zoals f/11 of f/16), kun je de zon veranderen in een prachtige ster met stralen, wat een spectaculair grafisch element aan je landschap toevoegt.

Wil je die warme sfeer ook creëren als de zon niet meewerkt? Lees dan ook ons artikel over het gouden uur nabootsen met een lichtbron.