Een full-frameobjectief maakt een grotere beeldcirkel
Een objectief projecteert achter zichzelf een ronde afbeelding. Dit noemen we de beeldcirkel. De sensor bevindt zich binnen die cirkel en registreert daar een rechthoekig gedeelte van.
Een full-frameobjectief moet een beeldcirkel produceren die groot genoeg is om een full-framesensor volledig te bedekken. Een APS-C-sensor is kleiner en heeft dus ook een kleinere beeldcirkel nodig.
Plaats je een full-frameobjectief op een APS-C-camera, dan valt de kleinere sensor simpelweg binnen die grotere beeldcirkel. De buitenste delen worden niet geregistreerd.
Daarom kun je een full-frameobjectief meestal zonder problemen op een APS-C-camera gebruiken, zolang het objectief fysiek en elektronisch compatibel is met je camera.
Andersom kan het lastiger worden. Een APS-C-objectief hoeft namelijk geen beeldcirkel te produceren die groot genoeg is voor een full-framesensor.
De brandpuntsafstand verandert niet
Een veelgehoord idee is dat bijvoorbeeld een 50mm-objectief op APS-C ineens een 75mm-objectief wordt. Technisch gezien klopt dit niet.
Een 50mm-objectief blijft altijd een brandpuntsafstand van 50mm houden. Die eigenschap van het objectief verandert niet wanneer je het op een andere camera zet.
Wat wel verandert, is hoeveel van de beeldcirkel wordt geregistreerd. Een APS-C-sensor neemt een kleiner gedeelte van het geprojecteerde beeld op en daardoor krijg je een smallere beeldhoek.
Hier komt de cropfactor om de hoek kijken.
Bij veel APS-C-camera's ligt die rond 1,5x. Canon gebruikt bij veel APS-C-camera's ongeveer 1,6x. Een 50mm-objectief op een camera met een cropfactor van 1,5 geeft daardoor ongeveer dezelfde beeldhoek als een 75mm-objectief op full-frame.
Dat is iets anders dan zeggen dat de 50mm daadwerkelijk verandert in 75mm.
Wat betekent die cropfactor in de praktijk?
Cropfactor is vooral een handige manier om beeldhoeken met elkaar te vergelijken.
Gebruik je bijvoorbeeld een 100mm-objectief op een APS-C-camera met een cropfactor van 1,5, dan krijg je ongeveer dezelfde beeldhoek als met een 150mm-objectief op een full-framecamera.
Dat kan handig zijn wanneer je onderwerpen op grotere afstand fotografeert. Vogels, sporters of andere verre onderwerpen nemen relatief meer van je beeld in beslag.
Maar je camera krijgt hiermee geen gratis extra vergroting van het objectief. De kleinere sensor registreert vooral een kleiner gedeelte van dezelfde projectie.
Je zou iets vergelijkbaars kunnen doen door een full-framefoto achteraf bij te snijden tot het formaat van APS-C. Of dat exact hetzelfde detailniveau oplevert, hangt onder andere af van de resolutie en pixeldichtheid van beide sensoren.
De cropfactor vertelt je dus vooral iets over de beeldhoek en niet rechtstreeks over hoeveel detail je uiteindelijk vastlegt.
Je gebruikt vooral het midden van het objectief
Dat een APS-C-sensor maar een deel van de beeldcirkel gebruikt, kan ook voordelen hebben.
Veel optische afwijkingen zijn richting de buitenste delen van het beeld sterker zichtbaar. Denk bijvoorbeeld aan vignettering, verminderde scherpte in de hoeken en sommige vormen van chromatische aberratie.
Omdat een APS-C-sensor de buitenste delen van de beeldcirkel van een full-frameobjectief niet registreert, gebruik je vooral het centrale gedeelte van het geprojecteerde beeld.
Daardoor kunnen de zwakkere hoeken van een objectief simpelweg buiten je foto vallen.
Dat betekent niet automatisch dat ieder full-frameobjectief op APS-C ineens uitzonderlijk scherp wordt. De uiteindelijke beeldkwaliteit hangt nog steeds af van het objectief, de sensor en hoeveel detail die sensor kan registreren. Toch kan het gebruik van alleen het centrale deel van de beeldcirkel bepaalde optische problemen minder zichtbaar maken.
En wat gebeurt er met het diafragma?
Ook het diafragma verandert niet ineens door een kleinere sensor. Een 50mm f/1.8 blijft gewoon een 50mm f/1.8.
Gebruik je dezelfde sluitertijd, ISO en hetzelfde diafragma, dan werkt f/1.8 voor de belichting niet ineens alsof het f/2.8 is omdat je een APS-C-camera gebruikt.
Toch kom je bij vergelijkingen tussen sensorformaten regelmatig een omgerekend diafragma tegen. Dat heeft vooral te maken met scherptediepte.
Wil je met APS-C en full-frame ongeveer dezelfde beeldhoek, compositie en afstand tot je onderwerp behouden, dan gebruik je voor APS-C een kortere brandpuntsafstand. Bij hetzelfde f-getal levert dat doorgaans meer scherptediepte op dan bij de full-framecombinatie.
Daarom wordt het f-getal soms met de cropfactor vermenigvuldigd wanneer fotografen specifiek de scherptediepte tussen verschillende sensorformaten vergelijken.
Voor de belichting verandert er echter niets aan het ingestelde f-getal: f/1.8 blijft voor de belichting gewoon f/1.8.
Waarom zou je een full-frameobjectief op APS-C gebruiken?
Een belangrijke reden is simpelweg keuze. Misschien heb je al een full-frameobjectief, vind je een specifiek model prettig of ben je van plan later naar een full-framecamera over te stappen.
Ook kan een full-frameobjectief interessant zijn omdat je op APS-C vooral het centrale gedeelte van de beeldcirkel gebruikt. Zoals eerder gezegd, kunnen bepaalde afwijkingen richting de hoeken daardoor minder zichtbaar zijn.
Er zijn ook nadelen. Full-frameobjectieven zijn vaak ontworpen om een grotere sensor te bedekken en kunnen daardoor groter, zwaarder en duurder zijn dan een vergelijkbaar APS-C-objectief.
Vooral bij groothoek kan dat belangrijk worden. Een 24mm-full-frameobjectief geeft op een APS-C-camera met een cropfactor van 1,5 ongeveer dezelfde beeldhoek als 36mm op full-frame. Wil je echt een brede beeldhoek, dan heb je dus een kortere brandpuntsafstand nodig.
Een speciaal APS-C-objectief van bijvoorbeeld 16mm kan dan compacter en praktischer zijn dan een full-framealternatief.
En een APS-C-objectief op full-frame?
Hier wordt het verschil duidelijker. Een APS-C-objectief hoeft alleen een beeldcirkel te maken die groot genoeg is voor de kleinere APS-C-sensor.
Plaats je zo'n objectief op een full-framecamera, dan kan die beeldcirkel te klein zijn om de volledige sensor te bedekken. Hierdoor kunnen donkere of zelfs volledig zwarte hoeken ontstaan.
Sommige full-framecamera's herkennen een APS-C-objectief automatisch en schakelen vervolgens over naar een cropmodus. De camera gebruikt dan alleen het middelste gedeelte van de sensor. Je voorkomt daarmee de donkere randen, maar gebruikt tegelijkertijd minder pixels.
Bij Nikon gebeurt dit bijvoorbeeld bij compatibele DX-objectieven op FX-camera's; Nikon beschrijft dat de camera dan automatisch de DX-cropmodus kan gebruiken.
Niet iedere combinatie is bovendien fysiek mogelijk of volledig compatibel. Dat hangt af van het camerasysteem, de vatting en soms ook het specifieke objectief. Controleer daarom altijd of een bepaald objectief daadwerkelijk geschikt is voor je camera.
Full-frameobjectief op APS-C is helemaal niet vreemd
Een full-frameobjectief op een APS-C-camera gebruiken is binnen compatibele camerasystemen heel normaal. De kleinere sensor gebruikt simpelweg een kleiner gedeelte van de beeldcirkel die het objectief produceert.
Daarbij verandert de brandpuntsafstand van het objectief niet. Wat verandert, is de beeldhoek. Een 50mm blijft dus 50mm, maar laat op APS-C een smaller gedeelte van de scène zien dan op full-frame.
Dat kan voordelen hebben, bijvoorbeeld wanneer je meer bereik wilt voor sport- of natuurfotografie. Tegelijkertijd kan het juist onhandig zijn wanneer je een brede beeldhoek nodig hebt.
Zie cropfactor daarom vooral als een manier om beeldhoeken tussen verschillende sensorformaten te vergelijken. Je objectief verandert niet zodra je het op een kleinere camera zet. Het is de sensor die simpelweg een kleiner stukje van het beschikbare beeld registreert.
