Zo gebruik je imperfectie in fotografie

Waarom perfecte beelden soms afstandelijk voelen

Veel van de beelden die we tegenwoordig tegenkomen, vooral online, zijn steeds gladder en schoner. Haast perfect zelfs. Dit gebeurt natuurlijk niet alleen in de camera zelf; nabewerking speelt hier een grote rol in. Filters, presets, AI-gestuurde bewerking, huidretouchering en ruisreductie zijn allemaal manieren om het ‘perfecte’ beeld te creëren.

Doordat we dit zo veel zien, ontstaat al snel het idee dat een goede foto altijd strak, helder en zonder technische fouten moet zijn. Een perfect beeld kan ook zeker heel mooi zijn, daar zeg ik niks over. Toch kunnen zulke beelden soms ook wat afstandelijk, voorspelbaar en onpersoonlijk voelen. Perfectie ziet er netjes uit, imperfectie voelt soms echter.

Imperfectie in fotografie bewust inzetten

Imperfectie in fotografie werkt vooral wanneer je dit bewust doet. Het gaat er dus niet om dat je zomaar fouten maakt, maar dat je kijkt wanneer ruis, onscherpte, hard licht of korrel iets toevoegen aan het beeld dat je wilt maken.

Een beetje ruis kan een straatfoto bijvoorbeeld rauwer maken. Bewegingsonscherpte kan juist laten zien dat er iets gebeurt. Hard licht kan zorgen voor sterke vormen en contrasten. Door bewust te fotograferen met imperfecties leer je beter zien wanneer een technisch ‘foutje’ eigenlijk een beeld sterker maakt.

Ruis en korrel kunnen sfeer toevoegen

Korrel, veel gebruikt door analoog geïnspireerde fotografen, is een van de makkelijkste elementen om aan je beeld toe te voegen. In digitale fotografie noemen we het meestal ruis. Ruis in fotografie ontstaat vaak door een hoge ISO of door fotograferen bij weinig licht. De meeste starters proberen ruis zo veel mogelijk te vermijden, maar het kan een beeld ook meer karakter geven. Denk aan sfeervolle straatbeelden, concerten, documentaire fotografie of zwart-witbeelden, waar korrel vaak juist goed werkt.

Natuurlijk moeten we wel onderscheid maken tussen storende ruis en ruis die bijdraagt aan de sfeer van je beeld. Dit is niet altijd zo zwart-wit als bij sommige andere onderdelen. Wel is het zo dat ruis, vooral bij overmatig gebruik, ervoor kan zorgen dat je foto onduidelijk wordt en je er amper doorheen kunt kijken.

Mocht je dit willen proberen, fotografeer dan eens met een hogere ISO dan je normaal zou doen. Fotografeer je bijvoorbeeld meestal op ISO 200, zet je camera dan eens op ISO 400 en kijk naar het verschil. Loop zo de ISO-range van je camera door en kijk wat je prettig vindt om te zien. Ook is het belangrijk dat je de ruis daarna niet meteen weer wegpoetst in de nabewerking.

Onscherpte, hard licht en flits hoeven geen probleem te zijn

Vaak leren we om perfect scherp te stellen op ons onderwerp en om hard licht zo veel mogelijk te vermijden. Wanneer je niet weet wat je doet en je foto’s daardoor allemaal onscherp of verkeerd scherpgesteld zijn, is dat zeker een probleem. Toch kan bewegingsonscherpte gebruiken juist een gevoel van beweging, energie of chaos laten zien in je beeld.

Denk aan iemand die over straat loopt, of een danser die opgaat in een waas van beweging. Ook verkeer in de avond kan goed werken, wanneer de lampen als strepen door het beeld lopen. Daarnaast kunnen de bewegingen van kleding of haren in de wind een mooie sfeer geven.

Dan is er nog hard licht, waarvan ons vaak wordt geleerd dat we het moeten vermijden. Soms gaat dat zelfs zo ver dat je op een zonnige dag wordt aangeraden om iets tussen de zon en je onderwerp te plaatsen. Maar hard licht heeft ook kwaliteiten. Het kan grafisch heel krachtig zijn en zorgen voor sterke lijnen en contrasten. Ook kan direct flitslicht, wanneer je het bewust gebruikt, een rauw en spontaan gevoel oproepen.

Wanneer imperfectie wél gewoon afleidt

Wel moet gezegd worden dat het opzoeken van imperfectie alleen werkt wanneer je dit bewust doet en het werkelijk iets toevoegt aan je beeld. Daarvoor moet je dus weten wat je doet, maar ook een idee hebben van hoe je beeld moet worden en welke imperfecties daarbij passen.

Het is daarom handig om jezelf een aantal controlevragen te stellen voordat je kiest voor imperfectie in fotografie. De eerste is: maakt de imperfectie de sfeer sterker? Is dat niet zo, dan hoef je het waarschijnlijk niet te doen. Ook is het slim om na te gaan of de imperfectie past bij het onderwerp. En misschien nog belangrijker: blijft de foto prettig of interessant om naar te kijken?

Wanneer imperfecties, of het nu ruis, onscherpte, hard licht of een rommelig kader is, alleen maar storen, is het hoogstwaarschijnlijk geen goede keuze. Imperfectie is namelijk geen excuus voor slordigheid, maar een middel dat je bewust kunt inzetten voor het maken van sterke beelden.

Kies één fout en maak er iets van

Het leukste om nu te doen, is om één ‘fout’ te kiezen en daarmee aan de slag te gaan. Geef jezelf een kleine opdracht. Maak bijvoorbeeld een serie waarin je bewust let op bewegingsonscherpte, fotografeer een avondwandeling met een hoge ISO of maak zwart-witbeelden waarbij de korrel zichtbaar mag blijven. Je kunt natuurlijk ook zelf een oefening bedenken. Kijk daarna welke foto sterker is geworden door de imperfectie en bij welke foto het toch afleidt.

Techniek blijft natuurlijk altijd belangrijk, maar het hoeft niet het eindpunt te zijn bij het maken van mooie beelden. Perfectie maakt een foto netjes, maar imperfectie kan ervoor zorgen dat een foto blijft hangen.