Fotomontage maken: les uit FAKE

1 maart, 2026 - 17:09

Door: Redactie digifoto Starter 246

Wanneer is een foto eigenlijk ‘echt’? In een tijd van AI en deepfakes lijkt die vraag urgenter dan ooit. Toch is beeldmanipulatie niet nieuw. In de tentoonstelling FAKE! Vroege fotocollages en fotomontages ontdek je hoe fotografen al ver vóór Photoshop een fotomontage maakten – met schaar, lijm en slimme technieken in de donkere kamer.

Met meer dan vijftig historische voorbeelden laat het Rijksmuseum zien hoe fotografen tussen 1860 en 1940 speelden met werkelijkheid en illusie. Voor jou als Starter is dat niet alleen interessant, maar vooral leerzaam: creativiteit en inzicht zijn minstens zo belangrijk als techniek.

Fotomontage maken vóór Photoshop

Rond 1860 begonnen fotografen al te experimenteren met knippen en plakken. Ze gebruikten eenvoudige middelen zoals schaar, lijm, inkt en potlood. Alles gebeurde met de hand – van idee tot uitvoering.

Maar een fotomontage maken betekende meer dan alleen knippen. Fotografen ontdekten ook technische trucs tijdens het maken van de opname. Ze werkten met glasplaten als negatief: lichtgevoelige platen waarop het beeld werd vastgelegd.

Een populaire techniek was om één persoon twee keer in dezelfde foto te laten verschijnen. Dat deden ze zo:

Eerst werd één helft van de glasplaat belicht.
Daarna wisselde de persoon van positie.
Vervolgens werd de andere helft belicht.

Het resultaat was een ogenschijnlijk onmogelijke scène – zonder digitale bewerking.

Hier zie je dat een fotomontage maken vooral draait om voorbereiding, timing en creatief denken.

Wat is het verschil tussen fotocollage en fotomontage?

De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet precies hetzelfde.

Fotocollage maken

Je knipt foto’s of andere beelden uit en plakt ze samen tot één nieuw geheel. Het eindresultaat is een fysiek werk.

Fotomontage maken

Je combineert meerdere beelden tot één compositie, die opnieuw wordt gefotografeerd en afgedrukt als één samenhangend beeld. Het lijkt dan alsof alles echt samen in één scène stond.

In FAKE! zie je hoe subtiel die manipulaties soms waren. Sommige werken verraden meteen hun fantasierijke karakter. Andere lijken levensecht – totdat je beter kijkt.

Zelf een fotomontage maken: wat kun jij leren?

Als Starter kun je verrassend veel leren van deze vroege experimenten.

Fotografie is nooit volledig objectief geweest.
Manipulatie hoort bij de geschiedenis van het medium.
Creativiteit is belangrijker dan dure apparatuur.

Wil je zelf een fotomontage maken? Probeer dan eens:

Twee geprinte foto’s te combineren tot een eenvoudige collage.
Meerdere beelden samen te voegen in een bewerkingsprogramma.
Vooraf een schets te maken van het verhaal dat je wilt vertellen.

Door bewust te experimenteren leer je niet alleen technisch beter werken, maar ontwikkel je ook een kritische blik op beeld.

Een historische blik op creatieve fotobewerking

Met FAKE! plaatst het Rijksmuseum discussies over AI en deepfakes in perspectief. Beeldmanipulatie bestaat al zolang fotografie bestaat – alleen de middelen zijn veranderd.

Voor starters is dat een geruststellende gedachte. Je hoeft geen complexe software te beheersen om creatief te zijn. Een sterk idee en een goed plan vormen de basis.